LIỆU PHÁP ĐIỀU TRỊ KHÁNG RETROVIRUS (ART)

[lhtt75]

ART LÀ GÌ?

ART (Antiretroviral therapy) nghĩa là liệu pháp điều trị lây nhiễm retrovirus giống như HIV bằng thuốc. Những thuốc này không giết chết vi rút. Tuy nhiên, chúng làm chậm dần sự phát triển của vi rút. Khi vi rút phát triển chậm lại thì bệnh HIV cũng phát triển chậm lại. Các thuốc kháng retrovirus được gọi là ARV. Liệu pháp ARV được gọi là ART.

VÒNG ĐỜI CỦA HIV LÀ GÌ?

Có một số giai đoạn trong vòng đời của HIV .
1. Các con vi rút tự do luân chuyển trong máu
2. Vi rút HIV gắn liền một tế bào.
3. HIV bơm chất liệu di truyền của nó vào bên trong tế bào (gây nhiễm tế bào)
4. Mã gen của HIV (RNA) thay đổi thành DNA bằng men sao mã ngược.
5. Nhờ men integrase, DNA của HIV được kết hợp vào DNA của tế bào bị nhiễm.
6. Khi tế bào bị nhiễm nhân lên, nó kích hoạt HIV DNA, tạo nên nguyên liệu thô cho vi rút HIV mới
7. Các mảnh vật chất của con vi rút mới tiến lại với nhau.
8. Con vi rút chưa hoàn toàn được giải thích ra khỏi tế bào bị nhiễm trong một giai đoạn gọi là “nảy chồi”.
9. Con vi rút chưa hoàn chỉnh và tách ra khỏi tế bào bị nhiễm.
10. Con vi rút mới trưởng thành: nguyên liệu thô bị cắt bởi men protease và kết hợp lại thành một con vi rút.

CÁC THUỐC Antiretroviral (ARV) ĐÃ ĐƯỢC PHÊ DUYỆT

Mỗi một loại, hoặc mỗi “nhóm” ARV tấn công vi rút HIV theo một cách khác. Nhóm thuốc chống HIV đầu tiên là nhóm ức chế men sao chép ngược Nucleoside, còn gọi là “nukes”. Những thuốc này ngăn chặn Bước 4, tại thời điểm mà liệu chất gen HIV được chuyển từ RNA sang DNA. Những loại thuốc sau trong nhóm này được sử dụng:
• AZT (ZDV, zidovudine, Retrovir)
• ddI (didanosine, Videx)
• d4T (stavudine, Zerit)
• 3TC (lamivudine, Epivir)
• Abacavir (Ziagen)
• Tenofovir (Viread) (một nucleotide)
• Combivir (AZT/3TC kết hợp)
• Trizivir (AZT/3TC/Abacavir kết hợp)
• Emtricitabine (FTC, Emtriva)
• Truvada (kết hợp của Emtriva và Viread)
• Epzicom (kết hợp của abacavir và 3TC)

Một nhóm thuốc khác cũng ngăn chặn bước thứ 4 trong vòng đời của vi rút, nhưng bằng cách khác. Những thuốc này gọi là các thuốc ức chế men sao chép ngược không phải Nucleoside, hoặc NNRTIs. Có 4 thuốc đã được phê duyệt:

• Nevirapine (NVP, Viramune)
• Delavirdine (DLV, Rescriptor)
• Efavirenz (EFV, Sustiva, Stocrin)
• Etravirine (ETR, Intelence)

Loại thuốc ARV thứ 3 là các thuốc ức chế Protease. Những thuốc này ngăn chặn Bước thứ 10, khi mà nguyên liệu thô tạo thành con vi rút HIV mới bị cắt ra thành từng mảnh. Có 10 loại thuốc ức chế Protease được phê duyệt là:

• Saquinavir (SQV, Invirase)
• Indinavir (IDV, Crixivan)
• Ritonavir (RTV, Norvir)
• Nelfinavir (NFV, Viracept)
• Amprenavir (APV, Agenerase)
• Lopinavir (LPV, Kaletra, Aluvia)
• Atazanavir (TAZ, Reyataz)
• Fosamprenavir (FPV, Lexiva, Telzir)
• Tipranavir (TPV, Aptivus)
• Darunavir (DRV, Prezista)

Một nhóm thuốc ARV mới hơn gọi là các thuốc ức chế sự gắn kết và hợp nhất. Những thuốc này ngăn HIV gắn lên tế bào bằng cách ngăn chặn Bước 2 của vòng đời HIV. Có 2 loại thuốc này được phê duyệt:

• Enfuvirtide (Fuzeon or T-20)
• Maraviroc (MVC, Selzentry, Celsentri)

Loại thuốc ARV mới nhất là thuốc ức chế integrase. Loại thuốc này ngăn HIV kết hợp mã gen của nó với mã gen của một tế bào nhiễm. Thuốc đầu tiên thuộc loại này là:

• Raltegravir (RGV, Isentress)

UỐNG THUỐC NHƯ THẾ NÀO?

Khi vi rút HIV nhân lên, hầu hết các phiên bản của chúng là đột biến: nghĩa là các phiên bản khác một chút so với bản gốc. Có một số phiên bản đột biến cứ tiếp tục nhân lên ngay cả khi bạn đang uống thuốc ARV. Khi điều này xảy ra thì thuốc sẽ không còn tác dụng. Đó gọi là “xảy ra sự kháng thuốc”.
Nếu chỉ uống một loại thuốc ARV thì hiện tượng vi rút kháng thuốc sẽ dễ dàng xảy ra. Nhưng nếu uống hai loại ARV thì một phiên bản đột biến thành công sẽ phải “vượt qua” hai loại thuốc cùng một lúc. Và nếu uống 3 loại ARV thì rất khó có khả năng sinh ra đột biến để có thể kháng 3 loại thuốc cùng một lúc.
Dùng liều kết hợp 3 loại thuốc với nhau có nghĩa là cần nhiều thời gian hơn mới xảy ra kháng thuốc. Vì lý do này, không khuyến khích việc sử dụng một loại thuốc ARV.

NHỮNG LOẠI THUỐC NÀY CÓ CHỮA ĐƯỢC AIDS KHÔNG?

Một xét nghiệm máu gọi là “viral load (tải lượng vi rút)” đo số lượng vi rút HIV trong máu của bạn. Những người có tải lượng vi rút thấp hơn sẽ sống khỏe mạnh lâu hơn. Xem thêm về xét nghiệm tải lượng vi rút trong Trang thông tin 125.
Tải lượng vi rút của một số người quá thấp đến nỗi “không thể phát hiện được” bằng xét nghiệm tải lượng vi rút. Điều này không có nghĩa là tất cả các vi rút đã chết. Các nhà nghiên cứu trước đây hay cho rằng liệu pháp ARV cuối cùng có thể giết chết được tất cả vi rút HIV trong cơ thể. Điều này không đúng. Thuốc không chữa khỏi được AIDS.Tuy nhiên, thuốc có thể giúp những người có AIDS sống lâu hơn.

KHI NÀO THÌ BẮT ĐẦU UỐNG THUỐC?

Không có câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi này. Hầu hết các bác sỹ sẽ cân nhắc 3 yếu tố: 1) tải lượng vi rút của bạn; 2)số lượng tế bào CD4; và 3) bất cứ một triệu chứng nào mà bạn có. Liệu pháp ARV thông thường bắt đầu áp dụng khi tải lượng vi rút của bạn vượt quá 100,000, nếu số lượng tế bào CD4 của bạn dưới 350, hoặc nếu bạn có bất cứ một triệu chứng nào của bệnh HIV. Đây là một quyết định quan trọng, bạn nên thảo luận với bác sỹ. (Xin lưu ý, theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân HIV/AIDS của Bộ Y tế Việt Nam năm 2005 qui định mức CD4 là 200 mới được phép bắt đầu điều trị)

NÊN UỐNG THUỐC NÀO?

Mỗi một thuốc ARV đều có phản ứng phụ. Một số phản ứng phụ rất nghiêm trọng. Tham khảo thêm ở trang thông tin của từng thuốc đơn lẻ một. Một số cách kết hợp thuốc đơn dễ dung nạp hơn, một số cách khác dường như lại có tác dụng tốt hơn. Mỗi người lại khác nhau, vậy bạn và bác sỹ sẽ phải quyết định xem nên dùng thuốc nào.
Xét nghiệm tải lượng vi rút hiện tại được dùng để xem thuốc ARV có hiệu lực không. Nếu tải lượng vi rút không giảm xuống, hoặc nếu nó giảm sau đó lại tăng lên thì có thể bạn sẽ phải đổi thuốc ARV.

SAU ĐÓ LÀ GÌ?

Các thuốc mới thuộc về cả 5 nhóm hiện có đang được nghiên cứu phát triển. Các nhà nghiên cứu cũng đang bào chế các loại thuốc mới, ví dụ như các loại thuốc ngăn chặn được bước phát triển khác của vòng đời HIV/AIDS, hay các loại thuốc củng cố hàng rào miễn dịch của cơ thể.

Nguồn: dịch từ trang thông tin 403 - http://www.aidsinfonet.org